Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2014









Ο ΚΑΦΕΣ ΦΡΑΠΕ ΚΑΙ ΤΑ...ΝΤΕΚΟΛΤΕ! Η ΑΠΙΘΑΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ Δ.Ε.Θ.




της Ισμήνης Λέντζου


Οι δωρεάν καραμέλες που προκάλεσαν πανικό, ο διαρρήκτης με προτίμηση στα πούρα, το ντεκολτέ της Ελένης Ανουσάκη που έβαλε φωτιά στην έκθεση, ο πρώτος καφές-φραπέ, τα φεστιβάλ κινηματογράφου και τραγουδιού... Όλη η ιστορία της Δ.Ε.Θ., από το 1926 έως το 1980 που σημάδεψε τη Θεσσαλονίκη!
Όλα όσα θα έπρεπε να γνωρίζουμε για την έκθεση που άλλαξε την φυσιογνωμία και την προοπτική της πόλης. Ανέκδοτα περιστατικά και φωτογραφίες ή συμβάντα άγνωστα στους περισσότερους, με «πλοηγό» το λεύκωμα 75 χρόνια επί 15 ημέρες, που έγραψε και επιμελήθηκε ο Κυριάκος Ποζρικίδης, έπειτα από τετραετή έρευνα σε αρχεία και υλικό εφημερίδων και φυσικά περιλαμβάνει πολύ περισσότερα στοιχεία, απ’ αυτά που μπορούμε να σας παρουσιάσουμε.

Η ΑΡΧΗ
Το 1926 η Θεσσαλονίκη έχει περάσει τα πάντα. Πολέμους, ολοκληρωτική καταστροφή σε πυρκαγιά, αμέτρητα πλήθη προσφύγων στην πόλη. Ταυτόχρονα έχει όλα τα στοιχεία για να ελπίζει σε ένα καλύτερο μέλλον. Μακραίωνη ιστορία, λιμάνι σημαντικό, σύνδεση με τα Βαλκάνια και τη Δυτική Ευρώπη. Σε μια τέτοια πόλη, πολυεθνική και πολύγλωσση και σε σημαντικότατη γεωγραφική θέση, μια διεθνής εμποροπανήγυρις δεν θα ήταν δυνατόν να σημειώσει αποτυχία.
Ο Νικόλαος Γερμανός λοιπόν ανοίγει τις πόρτες της πρώτης Έκθεσης, η οποία στεγαζόταν κατόπιν παραχωρήσεως του στρατού στο πεδίο του Άρεως ακριβώς απέναντι από το κτίριο της Ηλεκτρικής Εταιρείας (έχει κατεδαφιστεί σήμερα) στην περιοχή Στρατηγείο. Κάλυπτε 7.000 τ.μ. Σύμφωνα με τα αρχεία της Δ.Ε.Θ., στην πρώτη Έκθεση συμμετείχαν 600 εκθέτες και είχε 100.000 επισκέπτες.
Η Nestle μοιράζει στους μικρούς επισκέπτες της έκθεσης δωρεάν γάλα. Η ανέχεια την εποχή εκείνη είναι τέτοια, που σχηματίζονται ουρές για το απρόσμενο δώρο. Την ίδια χρονιά, η εταιρεία Ε.Χριστοδούλου-Παστέρ παρουσιάζει στη Δ.Ε.Θ. «θεραπεία συφιλίδος με το ελληνικό βισμούθιο». Η επίσκεψη στη Δ.Ε.Θ. διαφημίζεται στις εφημερίδες ως ιστορικό καθήκον: «Κάθε Έλλην έχει ιστορικό καθήκον να επισκεφτεί την 1η Δ.Ε.Θ. που εμπνέει αληθινά αίσθημα εθνικής υπηρηφάνειας». Είναι η εποχή που οι φίλοι της μπίρας μπορούν να απολαύσουν ένα παγωμένο ποτήρι ΦΙΞ στην τιμή της μίας δραχμής, ακούγοντας ραδιόφωνο, αφού ο ραδιοηλεκτρολόγος Χρήστος Τσιγγιρίδης ξεκινά τη λειτουργία του Πρώτου Ραδιοσταθμού Θεσσαλονίκης.

1927, 2η Δ.Ε.Θ. - H ΔΙΑΚΟΠΗ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΒΥΘΙΣΕ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ ΤΗ ΜΙΣΗ ΕΚΘΕΣΗ 
Αμέσως μετά την ίδρυσή της και από χρόνο σε χρόνο, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης μεγαλώνει σε έκταση, δύναμη και ακτινοβολία. Οι επίσημες κρατικές συμμετοχές αυξάνονται, οι ελληνικές επιχειρήσεις χτίζουν δικά τους περίπτερα, οι εμπορικοί επισκέπτες κάνουν χρυσές δουλειές και ο αριθμός των απλών επισκεπτών μεγαλώνει εντυπωσιακά φτάνοντας τις 200.000, αν και η οικονομική κατάσταση της χώρας ήταν τραγική καθώς την άνοιξη του 1927 η Ελληνική Κυβέρνηση προσέφυγε στην Κοινωνία των Εθνών για να πετύχει έκδοση δανείου υπό την εγγύησή της, αφού η πίστη της χώρας στις ξένες αγορές ήταν τότε χαμηλή.
Το κλίμα στην Έκθεση εορταστικό: στο περίπτερο του Αγίου Όρους, εκτός από αγιογραφίες, πωλούνται λάδια, μπαχαρικά και βότανα ως παυσίπονα και ιαματικά, ενώ στην είσοδο του περιπτέρου της οινοποιητικής «Αχάια», οι επισκέπτες μαγνητίζονται από μια φρουρά εντυπωσιακών φουστανελοφόρων. Κυριαρχεί το περίπτερο 12 όπου συμμετείχε η περίφημη επιπλοποιία «Δ. Αθηναίου & Θ. Βαράγκη». Όλα βαίνουν καλώς μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου, όταν αρχίζουν …τα παρατράγουδα. Όπως μαθαίνουμε από το λεύκωμα, το απόγευμα της 27ης  διακόπτεται η ηλεκτροδότηση και η μισή έκθεση βυθίζεται στο σκοτάδι.  
Αλλά... τα χειρότερα έπονται. Επικαλούμενη ανακοινωθέν του Γ΄ Σώματος Στρατού, η εφημερίδα ΦΩΣ αποκαλύπτει ότι στις 28/9/27 «η Θεσσαλονίκη διέτρεξε μεγάλο κίνδυνο». Κι αυτό γιατί, ομάδα κομιτατζήδων σχεδίαζε να χτυπήσει την κατάμεστη Δ.Ε.Θ., σερβικά ιδρύματα, το Κυβερνείο, το Στρατηγείο «και τας αποθήκας Πυρομαχικών».

1928, 3η Δ.Ε.Θ. - Ο ΔΙΑΡΡΗΚΤΗΣ ΜΕ ΠΡΟΤΙΜΗΣΗ ΣΤΑ ΠΟΥΡΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ!
Ο δάγκειος πυρετός θερίζει την Ελλάδα και η διοίκηση της Δ.Ε.Θ. αποφασίζει, για κοινωνικούς λόγους, να μειώσει το εισιτήριο. Ωστόσο, ξεχωριστό εισιτήριο 2 δραχμών απαιτείται για την επίσκεψη στο περίπτερο του Αγίου Όρους, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο λεύκωμα του κου Ποζρικίδη.
Εντύπωση προκαλεί στους επισκέπτες το ομοίωμα του Λευκού Πύργου από σαπούνι, που παρουσιάζει η εταιρία Οικονομίδου-Φλίσκου. Την ίδια χρονιά, γίνεται διάρρηξη στα γραφεία διοίκησης, αλλά ο διαρρήκτης εμφανίζεται πολύ επιλεκτικός, αφού αφαιρεί μόνο εκλεκτά πούρα!
Το 1928 είναι και η πρώτη φορά που Έλληνας πρωθυπουργός επισκέπτεται τη Δ.Ε.Θ.: ο Ελευθέριος Βενιζέλος κάνει μια στάση στη Θεσσαλονίκη, ερχόμενος από το Βελιγράδι. Στο περίπτερο της ταπητουργίας, οι Έλληνες πρόσφυγες ταπητουργοί τού δωρίζουν ένα χαλί. Οι βιομήχανοι των Αθηνών εξακολουθούν να σνομπάρουν και την 3η Δ.Ε.Θ.

1929, 4η Δ.Ε.Θ. - ΟΙ ΔΩΡΕΑΝ...ΚΑΡΑΜΕΛΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΠΑΝΙΚΟ
Οι επιχειρηματικές πράξεις θα ξεπεράσουν τα 40 εκατ. δρχ. Την πρώτη διάκριση παίρνει ο Λουμίδης, η συμμετοχή των Ελληνικών μπισκότων Παπαδοπούλου θεωρείται λίαν αξιέπαινη, ενώ τις εντυπώσεις κερδίζει η πρώτη έκθεση Ελληνικού Τύπου με εφημερίδες και περιοδικά που κυκλοφόρησαν μετά την επανάσταση του 1821!
Η εταιρία Λάιφ Σέιβερς μοιράζει δωρεάν καραμέλες. Η στέρηση των Ελλήνων εκείνη την εποχή είναι τόση, που πιτσιρικάδες και γονείς συρρέουν κατά εκατοντάδες και οι υπάλληλοι της εταιρίας αναγκάζονται κάθε τόσο να κλείνουν τις πόρτες του περιπτέρου, για να ελέγχουν την κατάσταση.

1930, 5η Δ.Ε.Θ. - ΤΟ ΕΞΑΚΥΛΙΝΔΡΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ ΤΗΣ DODGE ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΩΝ ΦΑΛΑΚΡΩΝ ΝΑ ΒΓΑΛΟΥΝ ΜΑΛΛΙΑ
Η 5η Δ.Ε.Θ. επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις στους επισκέπτες της. Πιτσιρικάδες με τους μπαμπάδες τους μαζεύονται σαν τις μύγες γύρω από το εντυπωσιακό νέο, εξακύλινδρο αυτοκίνητο της Dodge, το οποίο μάλιστα έχει υδραυλικά φρένα! Για τις κυρίες, πιο θελκτική αποδεικνύεται η συμμετοχή της Ιαπωνίας. Στο ιαπωνικό περίπτερο, πωλούνται παραβάν έναντι 12.000 δρχ, κιμονό προς 4.000, ενώ η τρίτη και «φθηνότερη» εναλλακτική είναι τα μεταξωτά μαντήλια, προς 100 δρχ. Τα φώτα της έκθεσης τα δίνει η Ελλάδα: ο φωτισμός είναι αμιγώς ελληνικός, με λαμπτήρες εγχώριας κατασκευής. Στο περίπτερο του «Φυτριχ»! οι φαλακροί έκαναν ουρά για να μάθουν πως θα μπορούσαν να βγάλουν μαλλιά.
«Σκοτεινό» σημείο της διοργάνωσης του 1930, η κόντρα Δ.Ε.Θ.-δήμου Θεσσαλονίκης, όταν ο τελευταίος απαιτεί είσπραξη φόρου από τις διαφημίσεις εντός της Δ.Ε.Θ. Στις 29/9, μία ημέρα πριν από το κλείσιμο της έκθεσης, στους χώρους της γίνεται «χαμός». Ο λόγος; Είναι ο μόνος χώρος όπου μπορεί να πιει κάποιος μπίρα ή καφέ, γιατί λόγω δημοτικών εκλογών όλα τα κέντρα διασκέδασης είναι κλειστά με νόμο!
Οι βιομήχανοι παλαιάς Ελλάδας προσπαθούν να τορπιλίσουν τη Δ.Ε.Θ. για λόγους ανταγωνισμού, με εμπιστευτική εγκύκλιο του προέδρου του Συνδέσμου τους, Χατζηκυριάκου, αλλά τελικά ...» δεν τους περνάει».
 
Δ.Ε.Θ. 1931 – 1940
Το 1931, παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην έκθεση τα καλλυντικά της Elizabeth Arden, προκαλώντας κοσμοσυρροή από τις κυρίες της Θεσσαλονίκης (κι όχι μόνο). Ανεξαρτήτως φύλου, οι επισκέπτες κοιτάζουν άναυδοι τον Γύρο του Θανάτου του Μπίλι Γουόρντ, την κυριότερη ατραξιόν του Λούνα Πάρκ της Δ.Ε.Θ. Εντυπωσιάζουν ακόμα το «γραντ-ρου», προσομοίωση πτήσης , ο «οίκος του γέλωτος», παραμορφωτικοί καθρέφτες και ο «χορός του τάπητα», κάτι σαν το σημερινό «ταψί». Τρία δυστυχήματα έγιναν στο λούνα-παρκ καθώς άτομα εκτινάχθηκαν από τις κούνιες!
Η Δ.Ε.Θ. δείχνει τα ρεφλέξ της το 1932, όταν η διεθνής κρίση θέριζε, θεσπίζοντας τη λαϊκή ημέρα με εισιτήριο 5 δρχ, ενώ «πατεντάρει» λαχείο στα πρότυπα του σημερινού ξυστού! Μεσούσης της έκθεσης ισχυροί σεισμοί προκαλούν τεράστιες ζημιές στη Χαλκιδική και μέρος των εσόδων διατίθενται υπέρ σεισμοπλήκτων.
Το 1933 η Δ.Ε.Θ. προβάλλει τον ελληνικό τουρισμό και το μακεδονικό βιβλίο, έρχονται ειδικές αμαξοστοιχίες με επισκέπτες από το Μοναστήρι, γεμίζουν τα περίπτερα με Βαλκάνιους επιχειρηματίες και η εταιρία υπολογίζει την κατά κεφαλήν δαπάνη του μέσου επισκέπτη της Δ.Ε.Θ. μεταξύ 150 και 200 δρχ.
Το 1934 η Δ.Ε.Θ. ξεκινά τα road shows για την προβολή της ελληνικής οικονομίας και σε συνεργασία με το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Θεσσαλονίκης διοργανώνει μεταφερόμενη έκθεση στην Γιουγκοσλαβία. Στη Δ.Ε.Θ. συμμετέχουν μεταξύ άλλων η βιομηχανία ΕΒΕΚ, η Κολλινός και η ΑΒΕΖ, ενώ η εμπορική κίνηση στην πόλη ξεπερνά τα 200 εκατ. δρχ! Στο περίπτερο του Ερυθρού Σταυρού πραγματοποιήθηκε εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας.
Η 10η Δ.Ε.Θ. του 1935 είναι η πρώτη που γίνεται χωρίς τον ιδρυτή της, καθώς ο Γερμανός είχε πεθάνει τον Ιανουάριο της ίδιας χρονιάς. Λίγες ώρες προτού «φύγει», είχε εξασφαλίσει από την κυβέρνηση νέους χώρους για την επέκταση της Δ.Ε.Θ.. Σε τηλεγράφημά του έγραφε «Ζήτημα ετελείωσε σήμερον. Αύριον παραλαμβάνω έγγραφα χείρας μου, αναχωρώ Κυριακήν. Γερμανός». Η 10η Δ.Ε.Θ. θα μετρούσε περισσότερους από 300.000 επισκέπτες. Εντυπωσίασε ο «Θίασος των Νάνων» από τη Βουδαπέστη και ο «Γύρος του Θανάτου».
Το 1936, επισκέπτεται την έκθεση ο διάδοχος Παύλος, ενώ ο Μεταξάς έχει ήδη ανέβει στην εξουσία. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν οι πρώτες μάσκες προστασίας από χημικό πόλεμο.
Το 1937, στο λούνα παρκ υπήρχε μέρος του Βιεννέζικου Πράτερ, ενώ μεγάλη ατραξιόν ήταν ο «Ιπτάμενος Ίππος» με την όμορφη Αμαζόνα καθώς και η περιστρεφόμενη μοτοσικλέτα «Λούπινγκ δε Λουπ» με τον περίφημο Σερ Ρίκιγκ από την Νέα Υόρκη. Η επίδειξη όμως που έκοβε την ανάσα των επισκεπτών ήταν αυτή του «Φλεγόμενου Αερόστατου». Τέλος διοργανώθηκαν παραστάσεις της «Άιντα» του Βέρντι.
Το 1938, η Δ.Ε.Θ. βιώνει κι αυτή την αλματώδη άνοδο του Χίτλερ. Ανάμεσα στις σημαίες που κυματίζουν στις πύλες της είναι κι αυτή με τη σβάστικα. Το 1940 κι ενώ η Δ.Ε.Θ. έχει μετακομίσει από το Πεδίον του Άρεως όπου γινόταν μέχρι τότε, στον σημερινό της χώρο, η χιτλερική Γερμανία συμμετέχει επίσημα στην έκθεση. Η Αλβανία κατασκεύασε περίπτερο, χαρακτηριστικό του οποίου ήταν ο Πύργος 23 μέτρων!
Το 1939 η Γερμανία είχε ήδη εισβάλει στην Πολωνία. Παρ’ όλα αυτά η Γερμανία συμμετείχε στη Δ.Ε.Θ. και μάλιστα με δικό της περίπτερο. Η 14η Δ.Ε.Θ. του 1939 ήταν η τελευταία που έγινε στο Πεδίο του Άρεως. Στις 22/9/1940, ο Γερμανός πρόξενος παραθέτει δεξίωση, πλέκοντας εγκώμια για την Ελλάδα και την έκθεση, λίγες μόλις εβδομάδες προτού ακουστεί το ΟΧΙ της 28ης Οκτωβρίου.
Η επίσημη κρατική συμμετοχή της Γερμανίας στην 15η Δ.Ε.Θ. Ο πόλεμος ξεσπά και πολλοί από τους εκθέτες δεν προλαβαίνουν καν να πάρουν τα πράγματά τους από τους χώρους της Δ.Ε.Θ. Την περίοδο της Κατοχής οι Γερμανοί χρησιμοποιούν τα περίπτερα σαν αποθήκες, ενώ πριν αποχωρήσουν από τη Θεσσαλονίκη ανατινάζουν τα κτίρια της Δ.Ε.Θ. Η Έκθεση θα μείνει κλειστή για 10 ολόκληρα χρόνια.

Δ.Ε.Θ. 1941-1950
Με την αποχώρησή τους από την πόλη, οι Γερμανοί ανατίναξαν το κτίριο της Δ.Ε.Θ. κι έβαλαν φωτιά στις εγκαταστάσεις της. Ο πόλεμος τελείωνε, η Ελλάδα όμως, ενώ οι εμπόλεμοι, νικητές και νικημένοι, άρχισαν αμέσως τις προσπάθειες για την επούλωση των τρομακτικών τραυμάτων τους, θα γνωρίσει και τις καταστροφές του εμφύλιου σπαραγμού. Έτσι η Διεθνής Έκθεση θα μείνει κλειστή για δέκα συνολικά χρόνια. Την οκταετία που αρχίζει αμέσως μετά την απελευθέρωση της κατεστραμμένης Ελλάδας καταλήγει στην αναπροσαρμογή της εξωτερικής αξίας της δραχμής το 1953.
Με αφετηρία τη 16η διοργάνωση του 1951, η Δ.Ε.Θ. θα αποτελέσει -κι ούτε ήταν δυνατό να γίνει διαφορετικά- έναν πραγματικό καθρέφτη της ελληνικής οικονομίας, αλλά και γενικότερα της ζωής της χώρας. Η 16η Δ.Ε.Θ., η πρώτη μεταπολεμική, εγκαινιάστηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 1951. Από τότε λειτουργεί κανονικά, περισσότερο πλέον ως χώρος οικονομικών συναλλαγών και λιγότερο ως λαϊκό πανηγύρι. Στους χώρους της θα κυριαρχήσουν: η προσπάθεια για ανοικοδόμηση, η ξένη βιομηχανική παρουσία, η ντόπια αγροτική και βιοτεχνική παραγωγή. Ταυτόχρονα και όσο οι συγκοινωνίες βελτιώνονται και οι Έλληνες αποκτούν αυτοκίνητα, ο αριθμός των επισκεπτών θα αυξηθεί πέρα από κάθε πρόβλεψη.

Δ.Ε.Θ. 1951-1960 - ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΚΑΦΕΣ ΦΡΑΠΕ ΤΟ 1957!
Το 1951 ο πρωθυπουργός Νικόλαος Πλαστήρας ανακοίνωσε ότι η Δ.Ε.Θ. θα επαναλειτουργούσε εντός του έτους. Για την αναδιάρθρωσή της διατέθηκαν 5 δις δρχ από τις Αμερικανικές Πιστώσεις και άλλο 1 δις για την διαφήμισή της.
Την 1η μέρα που άνοιξε δεν προβλέψανε να έχουν πολλά ταμεία με αποτέλεσμα με δυσκολία να μπουν 20.000 άτομα αφήνοντας έξω τουλάχιστον 5.000 επισκέπτες. Συνολικοί επισκέπτες 543.000, 100.000 εκ των οποίων ήταν από εκτός Θεσσαλονίκης. Το εισιτήριο ήταν 4000δρχ ενώ το εργατικό-υπαλληλικό 2000δρχ.
Το 1952, 773.000 επισκέφτηκαν την έκθεση, ο μεγαλύτερος αριθμός επισκεπτών από 28 πόλεις της Ευρώπης που διοργάνωναν Εκθέσεις.
Το 1953 η λειτουργία της Δ.Ε.Θ. -της πρώτης που εγκαινιάζεται από πρωθυπουργό μεταπολεμικά- παρατείνεται επί διήμερο, προκειμένου οι εισπράξεις από την πρώτη ημέρα της παράτασης να διατεθούν για τη στήριξη των πληγέντων από τους σεισμούς σε Ζάκυνθο-Κεφαλονιά.
Το 1954, στο αμερικανικό περίπτερο κατασκευάζεται κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης, σύμφωνα με το λεύκωμα. Οι επισκέπτες μετατρέπονται σε μικρά παιδιά, που κοιτάζουν όλο θαυμασμό και απορία, για πρώτη φορά, τον εαυτό τους σε μια οθόνη τηλεόρασης.
Η διοργάνωση του 1955, όπως και γενικότερα όλη η ελληνική ιστορία, σημαδεύεται από τον διωγμό των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη. Το περίπτερο της Τουρκίας στη Δ.Ε.Θ. κλείνει πριν από τη λήξη της έκθεσης.
Το 1956 την παράσταση στη Δ.Ε.Θ. κλέβουν τα εντυπωσιακά σιντριβάνια που οι επισκέπτες τα κοιτάνε με θαυμασμό και δέος.
Το 1957 Κίνα και Η.Π.Α. συναγωνίζονται σε κινήσεις εντυπωσιασμού. Οι μεν Κινέζοι εκτοξεύουν παραδοσιακές κροτίδες, υποδεχόμενοι τον πρωθυπουργό, Κωνσταντίνο Καραμανλή, οι δε Αμερικάνοι ψήνουν κοτόπουλο σε ηλεκτρικό μαγειρείο που λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια, το οποίο είναι τμήμα ενός ολόκληρου συστήματος θέρμανσης με τη δύναμη του ήλιου. Παρουσιάστηκε το «Μαγικό Σπίτι» όπου όλοι οι αυτοματισμοί του λειτουργούσαν με φωνητικές εντολές. Κι αν η εφευρετικότητα των Αμερικανών δημιούργησε προϊόντα που μοιάζουν πρωτοποριακά ακόμη και σήμερα, ένας υπάλληλος «εφηύρε» κάτι που άλλαξε την καθημερινότητα των Ελλήνων. Επρόκειτο για τον Δημήτρη Βακόνδιο, που δημιούργησε τον πρώτο καφέ-φραπέ στην ιστορία!
Το 1958, Τσιτσάνης, Καζαντζίδης και Μαρινέλλα ανεβάζουν στα τραπέζια τους επισκέπτες της Δ.Ε.Θ. Λίγο μετά τα μέσα του αιώνα, για τους ξένους επισκέπτες της Θεσσαλονίκης, ιδίως δε τους Αθηναίους, η πόλη αποτελεί μεν δέλεαρ λόγω της Δ.Ε.Θ., αλλά όχι μόνο χάρη σ’ αυτήν. Ξεκινά αυτό που έκτοτε έγινε παράδοση: η νυχτερινή «επιδρομή» στα μπουζούκια, στη διάρκεια της Δ.Ε.Θ.
Το 1959 η Δ.Ε.Θ. είναι πια μια από τις πιο καταξιωμένες εκθέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 1960 ίδιο έτος, κατεδαφίζονται τα περίπτερα Α΄, Β΄ και εθνικής παραγωγής, προκειμένου στη θέση τους να κατασκευαστεί το Αλεξάνδρειο Μέλαθρον, το γνωστό σε όλους Παλέ Ντε Σπορ. Επίσης ξεκινάει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (αρχικά ως Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου). Ήταν μια ιδέα του Λίνου Πολίτη και του Παύλου Ζάννα που υιοθετήθηκε αμέσως από την Δ.Ε.Θ. Στην πρώτη κριτική επιτροπή συμμετείχαν ο Στρατής Μυριβήλης, η Κατίνα Παξινού και ο Ιωάννης Βελλίδης. Το παρών έδωσαν στο Φεστιβάλ η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Τζένη Καρέζη, η Μάρω Κοντού και δεκάδες άλλοι καλλιτέχνες. Βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου στον Δημήτρη Χορν και Α΄ Γυναικείου στην Αλίκη Βουγιουκλάκη για την ταινία Μανταλένα. Στην τελετή απονομής βραβείων ο κονφερανσιέ Γιώργος Οικονομίδης έβγαλε σε δημοπρασία έναν χορό με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, υπέρ του Δημοτικού Βρεφοκομείου Θεσσαλονίκης, στον οποίο πλειοδότησε ο εφοπλιστής κος Νομικός με 30.000δρχ!

Δ.Ε.Θ. 1961-1970
Η Δ.Ε.Θ. του 1961 από πολλούς μνημονεύεται για τον …θυμό του Φίνου, ο οποίος αποσύρει από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου την ταινία του Ο Κατήφορος, γιατί του είπαν ότι θα προβληθεί Πέμπτη, αντί για Σαββατοκύριακο!
Το 1962 το Φεστιβάλ Τραγουδιού μετακομίζει στη Θεσσαλονίκη. Τα εισιτήρια για τους τυχερούς στοιχίζουν 15, 20 και 50 δραχμές, ενώ μεταξύ των διαγωνιζόμενων συγκαταλέγονται οι Βογιατζής, Βάνου και Κουρούπη. Η πολιτική ατζέντα της Δ.Ε.Θ. έχει να επιδείξει έναν επισκέπτη υψηλότατου επιπέδου: τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζόνσον.
Το 1963 αρπάζει φωτιά το περίπτερο της Πειραϊκής Πατραϊκής, λόγω βραχυκυκλώματος σε ηλεκτρικά καλώδια. Λιγότερο …εύφλεκτα αποδεικνύονται τον ίδιο χρόνο τα πυροτεχνήματα! Η προγραμματισμένη δεξίωση αναβάλλεται, καθώς λόγω της καταρρακτώδους βροχής, τα πυροτεχνήματα δεν ανάβουν…
Το 1964 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί για τη Δ.Ε.Θ. η χρονιά του ωραίου φύλου. Η Μις Κόσμος Κορίνα Τσοπέη, μαζί με τη Μις Η.Π.Α., Μπόμπι Τζόνσον, «καίνε» καρδιές στους χώρους της Δ.Ε.Θ. Το ίδιο κάνει και η Ελένη Ανουσάκη. Μάλιστα, το ντεκολτέ της γνωστής ηθοποιού είναι τόσο προκλητικό, ώστε αστυνομικοί προσπαθούν να την εμποδίσουν να εισέλθει στο κτίριο διοίκησης για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου.
Το 1965 είναι η χρονιά των αστροναυτών και του …νομάρχη Κούρναβου. Η.Π.Α. και Ρωσία διαγκωνίζονται ατύπως για τον τίτλο της διαστημικής δύναμης, στέλνοντας στη Θεσσαλονίκη το βαρύ πυροβολικό τους: οι μεν Η.Π.Α. τους αστροναύτες Κούπερ και Κόνραντ, οι δε Ρώσοι τους συναδέλφους τους, Λεόνοφ και Μπελάγιεφ καθώς και ομοίωμα του διαστημοπλοίου Σπούτνικ Βοστόκ.
Πίσω στη …γη, το τεταμένο πολιτικό κλίμα στην Ελλάδα, μετά την πτώση του Γεώργιου Παπανδρέου, έχει αντίκτυπο και στη Δ.Ε.Θ. του 1965, μία από τις μεγαλύτερες μέχρι τότε. Κανένας πολιτικός δεν εμφανίζεται για να την εγκαινιάσει και το καθήκον αναλαμβάνει ο τότε νομάρχης Κούρναβος. Ταυτόχρονα, ξεκινάει το πρώτο ράλι Δ.Ε.Θ., το οποίο κερδίζει ένα Μίνι Κούπερ Ες (Mini Cooper S).
Το 1966 νέος θεσμός στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Δ.Ε.Θ., η Μις Φεστιβάλ. Πρώτη νικήτρια η Βέρα Κρούσκα.
Η Δ.Ε.Θ. του 1967 πραγματοποιείται λίγους μήνες μετά το πραξικόπημα και την εγκαθίδρυση της Χούντας στην Ελλάδα. Από το στρατιωτικό ραδιόφωνο ακούγεται: Ολόκληρος ο κόσμος από την καρδιά της Θεσσαλονίκης. Μάλιστα, στην επιτροπή διοργάνωσης του Φεστιβάλ Τραγουδιού συμμετέχει και εκπρόσωπος του Γ΄ Σώματος Στρατού.
Από το 1968 άρχισαν οι φήμες περί μετακόμισης της Έκθεσης στο Καλοχώρι, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ μετά από εισήγηση του ΔΣ της Δ.Ε.Θ. υπό την προεδρία του Υπουργού Συντονισμού Μακαρέζου.
Το 1969, εγκαινιάζεται ο πρώτος όροφος του πύργου του ΟΤΕ. Από τα 25 μέτρα του Πύργου, οι πρώτοι τυχεροί βλέπουν τα 8,40 μέτρα, ενώ το 1970 αυτός στέκεται, πλέον, σε όλο του το ύψος!

Δ.Ε.Θ. 1971-1980
To 1971 την ημέρα των εγκαινίων της 36ης Δ.Ε.Θ., στην θάλασσα της Αδριατικής κάηκε το μεγαλύτερο Ελληνικό φέριμποτ με δεκάδες νεκρούς.
Η φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή στη Δ.Ε.Θ. του 1974 έχει ήδη μείνει στην ιστορία. Αντί ομιλίας εγκαινίων, είπε: «Εγκαινιάζω την πρώτη μεταπελευθερωτική περίοδο της Δ.Ε.Θ.». Λίγο νωρίτερα, έχει κάνει 300.000 Έλληνες να παραληρούν από ενθουσιασμό στη διάρκεια ομιλίας του.
Η έκθεση και η Θεσσαλονίκη έχουν αρχίσει να αλλάζουν. Μια νέα εποχή ξημερώνει. Τα ήθη και τα έθιμα εκσυγχρονίζονται, κοιτάζοντας προς Δυσμάς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα των νέων ηθών;
Στις 21/9, μία ημέρα προτού κλείσει η Δ.Ε.Θ., η Θεσσαλονίκη αποκτά -πρώτη σε όλα τα Βαλκάνια- κινηματογράφο drive-in. Στην οθόνη, ο επιθεωρητής Κάλαχαν με το μάγκνουμ του.
Το 1979 εγκαινιάζονται 2 νέες διεθνείς εμπορικές εκθέσεις. η Furnidec και η Textilia.
Από το 1980 οι μέρες διεξαγωγής της Δ.Ε.Θ. γινόταν συνεχώς λιγότερες και η έκθεση αποκτούσε περισσότερο εμπορικό χαρακτήρα. Έγινε ακόμα και πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης μειώνοντας εντυπωσιακά τον καλλιτεχνικό και φεστιβαλικό χαρακτήρα της. Της Έκθεσης δηλαδή των Θεσσαλονικέων και όχι μόνο που προήγαγε εμπορικές πληροφορίες, γνώση, καλλιτεχνικά θεάματα και διασκέδαση. Τα φεστιβάλ σβήσανε, νέες κλαδικές εμπορικές εκθέσεις εμφανίστηκαν για να φτάσουμε στη σημερινή της μορφή.
Όπως και νάχει όμως, είναι υποχρέωση του πολίτη της Θεσσαλονίκης η επίσκεψη στην Δ.Ε.Θ. έστω μία φορά κάθε χρόνο γιατί: Η ιστορία της Δ.Ε.Θ. είναι η Ιστορία της Θεσσαλονίκης.






ΑΜΦΙΠΟΛΗ: Ο «ΚΟΚΚΙΝΟΣ» ΤΡΙΤΟΣ ΘΑΛΑΜΟΣ




ΠΙΘΑΝΟΤΑΤΑ ΑΣΥΛΗΤΟΣ Ο ΤΑΦΟΣ, ΑΛΛΑ ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΕΣ
  
- Μεγάλη καθυστέρηση στην ανασκαφή καθώς πρέπει πρώτα να εξασφαλιστεί η στατικότητα του μνημείου
- Γιατί οι αρχαιολόγοι φοβούνται πως στο κύριο μέρος του τάφου οι καταστροφές μπορεί να είναι μεγάλες
- Τι κάνει τους ειδικούς να πιστεύουν ότι το μνημείο δεν έχει συληθεί
- Τα μυστικά που κρύβει ο τάφος της Αμφίπολης και η πιθανότητα να μην είναι μακεδονικός
Οι αρχαιολόγοι που έφτασαν ως τον τρίτο θάλαμο του τάφου στον λόφο Καστά στην Αμφίπολη αρχικά αναθάρρησαν. Είδαν πως σε αυτόν τον χώρο τα χώματα που οι κατασκευαστές χρησιμοποίησαν για να κρατήσουν μακριά όσους επιχειρούσαν να αρπάξουν πολύτιμα αντικείμενα ήταν αρκετά λιγότερα σε σχέση με τους προηγούμενος.
Ουσιαστικά ο τρίτος θάλαμος είναι καλυμμένος ως τη μέση, κάτι που κάνει πολύ πιο εύκολη την πρόσβαση στον επόμενο και πιθανότατα βασικό χώρο του μνημείου, δηλαδή τον νεκρικό θάλαμο. Ωστόσο οι ειδικοί της ομάδας των ανασκαφών στο λόγο Καστά δεν άναψαν το πράσινο φως για την άμεση συνέχιση της ανασκαφής προς το εσωτερικό του τάφου.
Αυτό γιατί διαπίστωσαν ότι το μνημείο βρίσκεται σε οριακή κατάσταση.
Τα πετρώματα έχουν υποστεί μεγάλες φθορές με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η στατικότητα του κτηρίου. Τώρα θα πρέπει πρώτα να γίνει η στήριξη του μνημείου, να τοποθετηθούν ειδικές δοκοί στήριξης της οροφής και των τοίχων και στη συνέχεια να επιχειρηθεί συνέχιση της ανασκαφής προς το εσωτερικό.
Για να γίνει ολοκληρωμένη στήριξη του μνημείου θα πρέπει και πάλι να αφαιρεθεί, πιθανότατα στο σύνολό του το χώμα ώστε οι δοκοί στήριξης να αγγίζουν σε στέρεο έδαφος, στο πάτωμα δηλαδή του τάφου. Αυτό μπορεί να σημάνει καθυστέρηση ακόμη και μιας εβδομάδας στην εξέλιξη των εργασιών.

Ο «ΠΟΛΕΜΟΣ» ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΩΝ
Όσο προχωρούν οι εργασίες των ανασκαφών όλο και περισσότεροι αρχαιολόγοι μπαίνουν στον πειρασμό να εκφράσουν τη γνώμη τους για το μνημείο της Αμφίπολης αν και εκείνοι δεν έχουν περισσότερα στοιχεία απ’ τις φωτογραφίες και τις ανακοινώσεις του υπουργείου Πολιτισμού.
Κάπως έτσι και μετά την αποκάλυψη και του τρίτου θαλάμου όπου επίσης επικρατεί το κόκκινο χρώμα δεν είναι λίγοι εκείνοι που εκφράζουν αμφιβολίες για τη χρονολόγηση του αρχαίου τάφου, λέγοντας ότι μπορεί να κατασκευάστηκε ακόμη και τρεις αιώνες αργότερα απ’ την εκτίμηση της ομάδας της κας Περιστέρη που διενεργεί την ανασκαφή.
Οι Σφίγγες που δεν υπάρχουν σε άλλο μακεδονικού τύπου τάφο, οι δύο κόρες, οι λεγόμενες Καρυάτιδες στον επόμενο θάλαμο, οι οποίες είναι επίσης πρωτοφανείς για μακεδονικού τύπου μνημείο, σε συνδυασμό με την έλλειψη ζωγραφικών παραστάσεων που αποτελούν το βασικό χαρακτηριστικό στο εσωτερικό των μακεδονικών τάφων που αποκαλύφθηκαν στη Βεργίνα κάνουν πολλούς να μιλούν για μνημείο που δεν είναι ένας μακεδονικός τάφος.
Μάλιστα κάποιοι διατυπώνουν την άποψη ότι πρόκειται για μνημείο που χτίστηκε στο δεύτερο μισό του πρώτου π.Χ. αιώνα μετά τη μάχη των Φιλίππων από Ρωμαίους. Όπως και να ‘χει όμως ο χρόνος και η αρχαιολογική σκαπάνη θα δώσουν τις απαντήσεις. Και εδώ όμως υπάρχουν ερωτήματα. Θα μπορέσουν να δοθούν οι απαντήσεις εάν οι φθορές είναι εκτεταμένες;
Όσο προχωρά η ανασκαφή στο εσωτερικό, όσο δηλαδή προχωρούν οι αρχαιολόγοι προς το κέντρο του μνημείου και αντίστοιχα του τεχνητού λόφου που κατασκευάστηκε τόσο αυξάνεται και το μέγεθος των καταστροφών. Κανείς δεν είναι ακόμη σε θέση να γνωρίζει το μέγεθος των φθορών που έχει υποστεί το μνημείο στα επόμενα τμήματα και κανείς δεν είναι σε θέση ακόμη να απαντήσει κατά πόσο έχουν αλλοιωθεί τα στοιχεία που θα βοηθήσουν τους αρχαιολόγους στο «ξεκλείδωμα» των μυστικών του τάφου.




ΑΜΦΙΠΟΛΗ: ΤΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ Η ΕΚΠΛΗΞΗ




ΟΙ ΤΑΦΕΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΤΥΜΒΟΥ, Η ΤΑΦΙΚΗ ΠΥΡΑ, ΟΙ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ, ΤΑ ΟΣΤΑ, Η ΕΚΠΛΗΞΗ.
Η Χρυσούλα Παλιαδέλη, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας


Με την επισήμανση ότι καμία υπόθεση εντός της χρονικής περιόδου που κατά τους ανασκαφείς εντάσσεται η κατασκευή του μνημείου, δεν θεωρείται ανόητη ή υπερβολική -απλώς είναι πρόωρη- η Χρυσούλα Παλιαδέλη, καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο Α.Π.Θ. και διευθύντρια της πανεπιστημιακής ανασκαφής στη Βεργίνα, η αρχαιολόγος που έζησε τη συγκίνηση της ιστορικής αποκάλυψης του τάφου του Φιλίππου, ως συνεργάτης του Μανόλη Ανδρόνικου στη Βεργίνα.

Πίσω από τις Καρυάτιδες, τι;
«Γνωρίζουμε ήδη ότι υπάρχουν τρεις θάλαμοι. Εάν βρούμε στο βάθος του τρίτου χώρου έναν τοίχο, χωρίς άλλο άνοιγμα, τότε θα ξέρουμε με σιγουριά ότι, οι θάλαμοι είναι μόνον τρεις: Αυτός με τις σφίγγες, αυτός με τις καρυάτιδες και ο τελευταίος πίσω από τις καρυάτιδες. Αλλιώς, θα έχουμε άλλα δεδομένα...».
Ποιος ο «ένοικος» του τάφου; Πόσες οι ταφές εντός του Τύμβου;
«Κανείς δεν ξέρει μέχρις στιγμής τον αριθμό των ταφών εντός του τάφου. Σε ό,τι αφορά στην ταυτότητα του νεκρού ή των νεκρών οι πιθανότητες είναι περισσότερες από μία. Ακούστηκε πρόσφατα μία ενδιαφέρουσα υπόθεση για τον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο (εκ των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου), αλλά, δεν είναι η μόνη. Χωρίς ασφαλέστερα δεδομένα δεν θα ήθελα να χρεωθώ ή να υιοθετήσω οποιαδήποτε υπόθεση. Κι όταν μιλώ για «ασφαλέστερα δεδομένα», εννοώ π.χ, μία επιγραφή πάνω σε έναν τοίχο ή κεραμικά ευρήματα ή οστά, που θα χρονολογούσαν με μεγαλύτερη ακρίβεια το μνημείο και θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν προς την κατεύθυνση της ταύτισης του νεκρού ή των νεκρών».
Το «απίθανο» και «επιστημονικά απαράδεκτο»
«Ως αρχαιολόγοι είμαστε πάντα έτοιμοι για εκπλήξεις -η αρχαιολογία είναι μία «ζωντανή» επιστήμη. Συνεπώς, δεν θεωρώ καμία υπόθεση ανόητη ή υπερβολική. Με εξαίρεση, βεβαίως, την πρόσφατη τηλεοπτική πρόταση του κου Καργάκου, ότι μπορεί να είναι ακόμα και του Φιλίππου Β’(!). Απλώς, μπορώ να πω ότι, αξίζει σε κάθε περίπτωση να τίθενται ερωτήματα. Η υπόθεση π.χ. ότι, πρόκειται για τον τάφο του Αλεξάνδρου προκαλεί την ερώτηση, μα, εάν υπάρχει μια τέτοια περίπτωση, γιατί δεν αναφέρεται σε καμία ιστορική πηγή; Επιμένω ότι μόνον η συνέχιση της ανασκαφής και η αξιολόγηση των ευρημάτων της θα το δείξουν».
Οι κοινοί θνητοί έχουν επιγραφές στους τάφους. Οι «ισχυροί», όχι;
«Iσχύει εκ του αποτελέσματος, δεν ξέρω όμως εάν μπορώ να το υποστηρίξω στατιστικά. Στους τρεις -τέσσερις μνημειακούς τάφους που βρήκαμε με τον Μανόλη Ανδρόνικο στη Μεγάλη Τούμπα, θα περίμενε κανείς να βρεθούν επιτάφια σήματα που να αναφέρονται στην ταυτότητα των βασιλικών νεκρών. Δεν τα βρήκαμε ανάμεσα στις δεκάδες επιτύμβιων στηλών που βρέθηκαν στην επίχωση του τύμβου. Χάθηκαν; Δεν υπήρξαν ποτέ; Καταστράφηκαν προτού κατασκευαστεί ο μεγαλύτερος τύμβος; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Στην περίπτωση της Αμφίπολης δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει το ενδεχόμενο να βρεθούν επιγραφές εντός του τάφου. Έχουμε λιγοστά ανάλογα παραδείγματα και βεβαίως η μοναδικότητα του μνημείου το επιτρέπει. Το εύχομαι, όχι μόνον για να λυθεί άμεσα το ζήτημα της ταυτότητας του νεκρού, αλλά κι επειδή κάτι τέτοιο θα είναι πολύτιμο για τη γνώση μας, έτσι κι αλλιώς».
Και η ταφική πυρά;
«Ο τάφος του Φιλίππου στη Βεργίνα είχε υπολείμματα της ταφικής πυράς ακριβώς επάνω από την καμάρα του τάφου. Αλλά η θέση της πυράς δεν βρίσκεται απαραίτητα σε κοντινή απόσταση από τη θέση της ταφής. Μπορεί να βρίσκεται σε ένα άλλο σημείο. Μάλιστα, μπορεί η καύση της σορού να έχει γίνει κάπου αλλού και τα υπολείμματά της να έχουν μεταφερθεί σε μία απόσταση που ποικίλλει, από δύο μέτρα μέχρι χιλιόμετρα. Στην περίπτωση του τάφου της Αμφίπολης θα πρέπει πρώτα να μάθουμε αν πρόκειται για καύση ή ενταφιασμό…».
Μεταξύ 325 και 300 π.Χ.
«Με δεδομένη την πρόταση των ανασκαφέων για τη χρονολόγηση του τάφου χονδρικά στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ., δηλαδή, μεταξύ 325 και 300 π.Χ. αναμένεται η ανεύρεση αντικειμένων που θα έκαναν αυτό το χρονικό αυτό διάστημα στενότερο. Για να προκύψει από τα μέχρι στιγμής στοιχεία -το στυλ και την τεχνοτροπία των καρυάτιδων και των σφιγγών- απαιτείται μελέτη εκτεταμένη. Για να προσδιορίσεις χρονικά ένα γλυπτό χρειάζεται τεχνοτροπική ανάλυση, η οποία δεν γίνεται άμεσα και βεβαίως, θα γίνει από την ανασκαφική ομάδα που θα αναλάβει τη μελέτη. Επομένως, τα στοιχεία που αυτή τη στιγμή έχουμε στη διάθεση μας, δεν είναι επαρκή για τη χρονολόγηση του τάφου -εννοώ, με ακρίβεια, εάν πρόκειται για το τέλος ή την αρχή του χρονικού πλαισίου που έχει τεθεί από τους ανασκαφείς...».



Κυριακή, 14 Σεπτεμβρίου 2014